Memetyka

 

 

KAROL I FRYDERYK - PIONIERZY MEMETYKI

Gdy któregoś dnia wróciłem do ponownego przejrzenia „Samolubnego genu” i „Maszyny memowej”, dwóch fundamentalnych prac formującej się nowej nauki – memetyki,  stwierdziłem, że skądś to wydaje się mi znajome, że kiedyś już to czytałem. No tak, to popularni kiedyś Karol, Fryderyk.
Podstawą memetyki jest uznawanie, że tak jak świat biologiczny tak i kulturowy podlega własnej ewolucji kierującej się swoimi obiektywnymi prawami. W jednej i drugiej podstawowym mechanizmem jest dobór naturalny.  W jednej i drugiej wyodrębniono jednostki przekazywanej informacji. Przy pomocy jednej i drugiej próbuje się wyjaśniać procesy ogólne i te szczegółowe dziejące się w mózgu człowieka. Publikacja „O powstawaniu gatunków” K. Darwina to rok 1859. Prawie 120 lat później Dawkins przedstawił koncepcję ewolucji kultury. Dał jej nową nazwę (memetyka), pojęcia (mem), słowa. Stało się to 120 lat później, a przecież 100 lat przed Dawkinsem to wszystko już było znane. Oto kilka cytatów, z prac z tamtego okresu, w kilku użyłem nowych, nie znanych wtedy słów.
 „Podobnie jak Darwin odkrył prawo rozwoju świata organicznego, tak Marks odkrył prawo rozwoju świata kultury” (Mowa F. Engelsa nad grobem Karla Marksa)
„Rozwój kultury jest niczym innym jak kolejnym następowaniem po sobie poszczególnych pokoleń, z których każde wykorzystuje przekazane mu w spuściźnie przez wszystkie poprzednie pokolenia memy, materiały, kapitały i siły wytwórcze: a więc z jednej strony, dane pokolenie w całkowicie zmienionych okolicznościach prowadzi dalej przekazaną w spuściźnie działalność, z drugiej zaś – przez swą zupełnie zmienioną działalność modyfikuje dawne okoliczności.”  (Marks i Engels „Ideologia niemiecka”)
„Na powierzchni mimo świadomie zamierzonych celów stawianych sobie przez postrzegalne jednostki, na ogół panuje pozornie przypadek. Rzadko tylko się dzieje to, co było pożądane. Przeważnie liczne memy krzyżują się i ścierają, albo też same są z reguły niezniszczalne lub środki do ich zapanowania są niewystarczające. W ten sposób starcia niezliczonych indywidualnych memów i czynów indywidualnych w dziedzinie kultury prowadzą do stanu zupełnie analogicznego ze stanem panującym w przyrodzie nieświadomej.” (Engels „Ludwik Feuerbach i zmierzch klasycznej filozofii niemieckiej”)
„Czy  myślenie ludzkie jest suwerenne? Zanim odpowiemy tak lub nie, musimy zbadać, czym jest myślenie ludzkie. Czy jest to myślenie pojedynczego człowieka? Nie. Ale istnieje ono tylko jako jednostkowe myślenie wielu miliardów byłych, obecnych i przyszłych ludzi.” (F. Engels „Anty Duhring”)
„Sposób życia materialnego warunkuje społeczny, polityczny i duchowy proces życia w ogólności. Nie świadomość ludzi określa ich byt, lecz przeciwnie, ich społeczny byt określa ich świadomość”. I dalej. „ Toteż ludzkość stawia sobie zawsze tylko takie zadania, które może rozwiązać, bo gdy się bliżej przyjrzeć tej sprawie, okaże się zawsze, że samo zadanie wyłania się dopiero wówczas, kiedy warunki materialne rozwiązania go już istnieją lub co najmniej znajdują się w procesie stawania się.” (K. Marks  „Przyczynek do krytyki ekonomi politycznej”)
„Nad całym naszym myśleniem teoretycznym bezwzględnie dominuje fakt, że nasze subiektywne myślenie i świat obiektywny podporządkowane są tym samym prawom, a więc w swoich wynikach nie mogą sobie w końcu przeczyć wzajemnie, lecz muszą się zgadzać.” (F. Engels „Dialektyka przyrody”)
W pracy niniejszej dialektyka jest rozpatrywana jako nauka o najogólniejszych prawach wszelkiego ruchu. Oznacza to, że prawa jej odnoszą się zarówno do ruchu w przyrodzie i kulturze, jak i do ruchu myślenia.”(F. Engels „Dialektyka przyrody”)

„Wszelką rozbieżność pojęć ludzkich należy rozpatrywać jako odbicie obiektywnych sprzeczności. Obiektywne sprzeczności odbijając się w subiektywnym myśleniu wytwarzają pełen sprzeczności ruch memów, są motorem rozwoju kultury ludzkiej, rozwiązują nieustannie wyłaniające się przed kulturą ludzką zagadnienia.” I dalej. „Co oznacza powstanie nowego kompleksu memów? Oznacza to, że dawna ich jedność i tworzące ją przeciwieństwa ustępują miejsca nowej jedności i tworzącym ją  nowym przeciwieństwom, a wówczas powstaje nowy kompleks memów, który zjawia się na miejsce starego. ..Nowy kompleks memów, zawierający nowe sprzeczności, rozpoczyna historię rozwoju swoich sprzeczności” (Mao „W sprawie sprzeczności” 1937r)
To tylko kilka cytatów, które łatwo było znaleźć. Memetyka – nowa nauka czy powrót do zapomnianej filozofii, dawnych metod?
I jeszcze jedno. Ostatnie zdanie 11. rozdziału Samolubnego genu, w którym Dawkins wykłada swoją koncepcję memów brzmi: „Zostaliśmy zbudowani jako maszyny genowe i wychowani jako maszyny memowe, ale dana jest nam siła przeciwstawiania się naszym kreatorom. My, jako jedyni na Ziemi, możemy zbuntować się przeciwko tyranii samolubnych replikatorów.”
Czy to nie dziwne? Przecież to była istota i właśnie podsumowanie całego dorobku Karola i Fryderyka, które później ich uczniowie Włodzimierz  i Mao wykorzystali dla osiągnięcia swych celów.
Memetyka spotyka się z chłodnym przyjęciem, nie wszystkim odpowiada stwierdzenie, że byt kształtuje świadomość. „Świat nauki” lekceważył i odwrócił się od spostrzeżeń Karola i Fryderyka. Bo są zbyt proste, oczywiste. Teorie proste i zwięzłe nie warte są publikacji, mało płacą i używaniem prostych zdań wychodzi się w środowisku na prostaka.

Marcin Brys
maj 2015r.

Czekamy na Twoje uwagi: biuro@club-homo-sapiens.eu  lub "kontakt"