KOMUNISTYCZNA PARTIA CHIN -
ORGANIZACJA, STRUKTURY

 

Zgodnie z modelem leninowskim w chiński system polityczny wpisana jest całkowita dominacja Komunistycznej Partii Chin (KPCh) nad strukturami państwa, które mają służyć jej do skutecznego rządzenia Chinami i zagwarantować nienaruszalność partyjnego monopolu na władzę. Partia

podejmuje wszystkie decyzje personalne, steruje polityką wewnętrzną i zagraniczną, sprawuje bezpośrednią kontrolę nad armią i ma przeważający wpływ na gospodarkę poprzez sektor państwowych przedsiębiorstw. Nie posiada ona osobowości prawnej, istnieje poza strukturami państwa, równolegle do nich i ponad nimi, stanowiąc ich spoiwo, a także jedyne zaplecze kadrowe. Struktury partyjne są miejscem podejmowania decyzji oraz ich transmisji w obrębie rozbudowanych i wielopoziomowych struktur państwowych Chińskiej Republiki Ludowej (ChRL). KPCh pełni więc rolę „układu nerwowego” państwa i w tym wymiarze nie ma dla niej alternatywy w obecnym systemie politycznym ChRL.

Odpowiedzią na stojące przed partią problemy jest – konserwatywne, a ściślej neokonserwatywne, w chińskim kontekście – odnowie nie fundamentów ChRL ustalonych w 1949 r., m.in. wzmocnienie struktur partii kosztem państwa, powrót do ideologii jako narzędzia kontroli społeczeństwa,

odrzucenie eksperymentów z ograniczaniem władzy partii po przez rządy prawa czy liberalizację polityczną. W wymiarze zarządzania społeczno-politycznego Xi Jinping nawiązuje przy tym otwarcie do koncepcji leninowsko-stalinowskich, choć ma to charakter wybiórczy i nie obejmuje m.in. masowych represji czy centralnego planowania w gospodarce.

Co więcej, znaczenie marksizmu-leninizmu zwiększyło się od objęcia władzy przez Xi Jinpinga, który od 2012 r. realizuje „konserwatywny zwrot” w kierunku klasycznego modelu leninowsko-stalinowskiego.

Istotą przeprowadzanych przez Xi Jinpinga zmian jest koncentracja władzy w rękach kierownictwa KPCh, kosztem sektorowych grup interesu w partii, działaczy lokalnego szczebla, a także struktur biurokracji państwowej i partyjnej szczebla centralnego. Dokonuje się to poprzez bezprecedensową w skali wymianę partyjnych kadr w ramach kampanii antykorupcyjnej, rozwój nieformalnych ciał partyjnych kontrolujących proces decyzyjny, a także centralistyczne reformy administracji państwowej.
Równolegle Xi Jinping rozwija rozbudowany system kontroli społecznej oparty na nowoczesnych technologiach inwigilacji i sztucznej inteligencji, mający na celu

zarówno wewnętrzne ideologiczne dyscyplinowanie członków KPCh, jak i zapobieganie jakimkolwiek postawom opozycyjnym w społeczeństwie, a także kształtowanie zachowań na poziomie jednostki. Koncentracja władzy i wzmocnienie nadzoru ma spowodować zwiększenie sterowności państwa i zwiększenie stabilności społeczeństwa w obliczu narastających wyzwań wewnętrznych i międzynarodowych. Będące tego konsekwencją postępujące zwiększanie kontroli KPCh nad gospodarką staje jednak często w sprzeczności z próbami stworzenia nowoczesnego, innowacyjnego i opartego w dużym stopniu na sektorze prywatnym systemu ekonomicznego.

W wymiarze instytucjonalnym, kadrowym i ideologicznym KPCh jest bytem wyjątkowym i nie ma odpowiednika w świecie demokratycznym. Jej obecny charakter wynika jednak również z chińskich tradycji tajnych stowarzyszeń oraz szczególnych doświadczeń historycznych: walki o władzę w Chinach w pierwszej połowie XX wieku, totalitarnych rządów okresu Mao Zedonga, a także modernizacji i niezwykle szybkich przemian społecznych okresu „reform i otwarcia” po 1978 r. W dużym stopniu definiują one tożsamość KPCh, jak również cele, narzędzia i sposób postrzegania świata przez elity partyjne.

Silnym spoiwem KPCh jest poczucie misji dziejowej. W partii kultywowane jest przekonanie o historycznym zadaniu odbudowy i modernizacji Chin, tak by zajęły one odpowiednie dla nich miejsce na arenie światowej. Podkreślana jest rola KPCh w ponownym zjednoczeniu Chin, kończącym tzw. sto lat upokorzeń (1840–1949), okres kolonialnego ucisku, wojen domowych i obcych inwazji.

Pogląd o tym, że jedynie rządy KPCh chronią Chiny przed chaosem i rozpadem, jest w narracji partii jednym z fundamentów ich społecznej legitymizacji i jest powszechny wśród działaczy partyjnych. Mimo różnic i partykularnych interesów partia uznawana jest za dobro nadrzędne, a także gwaranta uprzywilejowanej pozycji jej członków, której będą strzec za wszelką cenę.

 

KPCh W LICZBACH

W 1921 r. na pierwszym zjeździe było obecnych 13 delegatów reprezentujących w sumie 57 członków. W 1934 r. na „długi marsz” wyruszyło 130 tys. żołnierzy i cywilów, do celu dotarło ok. 7 tys. z nich, straty zostały częściowo uzupełnione napływem ludzi z innych regionów. Ostatecznie liczba członków KPCh w całych Chinach spadła jednak z ok. 300 tys. do 40 tys.
W 1949 r. do KPCh należało niespełna 4 mln osób.
Na koniec 2016 r. KPCh liczyła ok. 86,5 mln członków. 785 tys. posiadało wyższe wykształcenie (0,9%), 1,57 mln (1,8%) było poniżej 35. roku życia, a kobiety stanowiły 22,98 mln (26,6%). 9 mln (10,4%) to pracownicy administracji, a 7,5 mln (8,7%) działacze kadrowi.

 

STRUKTURA ORGANIZACYJNA KPCh

Zjazd KPCh jest formalnie najważniejszym ciałem partii. W ostatnich latach odbywa się w regularnych odstępach pięciu lat, lecz to zawsze KC KPCh decyduje o zwołaniu zjazdu. Delegatów w liczbie ok. 2300 wybiera 40 jednostek elektorskich, w tym prowincjonalne organizacje partyjne, wydziały KC KPCh, organy rządu centralnego, największe przedsiębiorstwa państwowe, Armia Ludowo-Wyzwoleńcza (ALW), Zbrojna Milicja Ludowa (ZML) oraz członkowie KPCh pochodzący z Tajwanu. Zjazd jest jedynym organem uprawnionym do zmiany statutu KPCh, który reguluje mechanikę wewnątrzpartyjną. To delegaci na zjazd „wybierają” spośród swego grona Komitet Centralny, ale kandydatów zgłasza odchodzący Komitet Centralny.

Komitet Centralny liczy 376 osób, w tym 205 członków posiadających pełne prawo głosu oraz 171 zastępców (nieposiadających prawa głosu), i jest formalnie najważniejszym ciałem rządzącym partią pomiędzy zjazdami. Jego zadaniem
jest wdrażanie w życie decyzji zjazdu, prowadzenie pracy partyjnej i reprezentowanie partii na arenie międzynarodowej. De facto to KC sam sobie wyznacza zadania. KC wybiera także sekretarza generalnego KC KPCh, członków Biura Politycznego KC KPCh, Stały Komitet Biura Politycznego KC KPCh, Centralną Komisję Wojskową KC KPCh. W rzeczywistości to jednak członkowie organów kończących swoją kadencję rekomendują nowy skład, dlatego zasadne jest określenie kooptacji. KC wyznacza także członków Sekretariatu Generalnego i Komisji ds. Kontroli Dyscypliny.

Siedem plenów KC KPCh

Zwyczajowo KC spotyka się pomiędzy zjazdami na siedmiu sesjach plenarnych (tzw. plenach), których agenda jest (także zwyczajowo) ogólnie zakreślona. Służą one do ogłaszania poważniejszych zmian w polityce KPCh.

I plenum spotyka się dzień po zakończeniu zjazdu KPCh i koncentruje się na sprawach wewnątrzpartyjnych: agendzie działań sekretarza generalnego KC, członków Biura Politycznego itd.

II plenum odbywa się wiosną przed sesją OZPL i jest poświęcone przede wszystkim dostosowaniu struktury państwa do zmian, jakie zaszły na zjeździe KPCh, który ma zawsze miejsce na jesieni poprzedniego roku, oraz obsadzie stanowisk państwowych.

III plenum obraduje na jesieni, rok po zjeździe KPCh, i służy odciśnięciu przez nowe kierownictwo swojego piętna na KPCh i Chinach. To na nim są zazwyczaj ogłaszane najważniejsze zmiany polityczne czy gospodarcze. To ono też zawsze przyciąga największą uwagę zagranicznych obserwatorów.

IV plenum przypada w trzecim roku od zjazdu KPCh i zazwyczaj koncentruje się na ALW oraz kwestiach wdrożenia zmian wyznaczonych na III plenum.

V plenum, obradujące w czwartym roku po zjeździe KPCh, skupia się na sprawach kolejnego planu pięcioletniego.

VI plenum, przypadające na początek roku, w którym odbywa się kolejny zjazd KPCh, jest poświęcone budowie podstaw ideologicznych, czasami też rozstrzyganiu zagadnień z historii KPCh.

VII plenum ma miejsce na tydzień przed kolejnym zjazdem KPCh i jest poświęcone przygotowaniu agendy zjazdu, zaakceptowaniu raportów politycznych odchodzącego kierownictwa, rekomendacjom personalnym itp.

Biuro Polityczne Komitetu Centralnego liczy 25 osób spośród czołowych członków KPCh – grona najważniejszych działaczy partii, zarówno szczebla centralnego, jak i prowincjonalnego. Siła polityczna Biura Politycznego jest skoncentrowana w Stałym Komitecie Biura Politycznego, który liczy obecnie siedmiu członków i stanowi ścisłe kierownictwo KPCh, posiadające praktycznie absolutną władzę nad partią i państwem. Spotykający się średnio raz w tygodniu Stały Komitet podejmuje decyzje w sprawach bieżących i ma działać zgodnie z agendą wyznaczoną przez sekretarza generalnego. Sposób funkcjonowania tych ciał jest w dużym stopniu ukryty i nie są znane procedury nim rządzące. Z przecieków i zdawkowych informacji wynika, że w Biurze Politycznym panuje większa swoboda dyskusji niż na niższych szczeblach organizacyjnych partii i działa ono bardziej jako forum do wypracowywania generalnych kierunków działania oraz zawierania kompromisów pomiędzy poszczególnymi grupami interesu. Biuro Polityczne często zaprasza różnego rodzaju ekspertów do przedstawienia wybranych tematów, ale występują oni zawsze przy zaciemnionej sali, nie widząc, kto jest obecny, a pytania otrzymują przez asystentów. Zobowiązani są też do zachowania pełnej tajemnicy.

Sekretarz generalny posiada zgodnie ze statutem KPCh „najwyższą władzę i autorytet nad partią, rządem i państwem”. W praktyce jego sprawczość w całym systemie politycznym zależy od indywidualnych cech osoby piastującej stanowisko i poparcia, jakim cieszy się wśród aparatu. Nieformalne wymogi to odpowiedni wiek, 55–60 lat w momencie obejmowania władzy, ponadto kandydat musi już znajdować się w wewnętrznym kręgu władzy, czyli w poprzedniej kadencji być już członkiem Biura Politycznego KC KPCh, a najlepiej jego Stałego Komitetu.

Najważniejsze organy KC KPCh:

Przy Komitecie Centralnym KPCh funkcjonuje kilka organów partyjnych,

które mają bardzo duże znaczenie polityczne – zarówno w wymiarze kontroli

nad państwem, jak i nad samymi strukturami KPCh.
Należą do nich:

Centralna Komisja Wojskowa KC11 – zajmuje się wszystkimi sprawami związanymi z ALW, budżetem, nominacjami, rozmieszczeniem jednostek itd., a jej przewodniczący jest też głównodowodzącym. Ponieważ ALW jest ostatecznym gwarantem władzy samej KPCh, to przewodniczący CKW ma faktycznie najsilniejszą pozycję. Jednak od lat stanowiska sekretarza generalnego, przewodniczącego CKW oraz przewodniczącego ChRL są skupiane w jednym ręku. CKW składa się z kilku członków (zazwyczaj od 7 do 11) wywodzących się z ALW, z wyjątkiem  przewodniczącego, ewentualnie także jednego z wiceprzewodniczących, którzy są wybierani spośród członków Biura Politycznego KC. W praktyce ostatnich lat sekretarz generalny KC jest równocześnie przewodniczącym CKW KC12.

Sekretariat KC – stanowi zaplecze administracyjne działań KC KPCh. Koordynuje

prace poszczególnych wydziałów i realizuje zadania wyznaczone przez Biuro Polityczne i jego Stały Komitet. Od XV Zjazdu liczy siedmiu sekretarzy, którzy w hierarchii partyjnej są poniżej członków Biura Politycznego (jeżeli nie są członkami BP), ale protokolarnie mają status wyższy niż członkowie Rady Państwowej.

Komisja ds. Kontroli Dyscypliny KC – jest odpowiedzialna za egzekwowanie

od członków KPCh reguł zachowania i obyczajności. Zwalcza korupcję. Ma prawo zatrzymać i „przetrzymywać do śledztwa” każdego członka KPCh tak długo, jak to będzie konieczne.

Wydział Organizacyjny KC – zajmuje się prowadzeniem teczek personalnych

wszystkich członków KPCh oraz weryfikacją ich postawy ideowej. Ma też wpływ na obsadę stanowisk w aparacie partyjnym i pilnuje stałej rotacji kadr.

Wydział Publikacji KC (powszechnie, także w dyskursie wewnątrz

KPCh, nazywany „wydziałem propagandy”) – odpowiada za „przywództwo”

w środkach masowego przekazu, co jest używanym przez KPCh eufemizmem

dla kontroli mediów. Wcześniej współdziałał z organami państwa administrującymi mediami, ale od marca 2018 r. przejął bezpośrednią kontrolę treści, pozostawiając państwowym organom funkcje administracyjno--techniczne. Wydział decyduje o wydawaniu licencji, ale przede wszystkim daje instrukcje co do treści, formy i kierunku przekazu w mediach.

 

Powyższa treść pochodzi z pracy:

Komunistyczna Partia Chin i jej państwo

Konserwatywny zwrot Xi Jinpinga

Autorzy: Michał Bogusz, Jakub Jakóbowski